{"id":1531,"date":"2022-12-02T11:13:11","date_gmt":"2022-12-02T10:13:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1531"},"modified":"2022-12-02T11:13:11","modified_gmt":"2022-12-02T10:13:11","slug":"winterhilfswerk-dzielo-pomocy-zimowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/2022\/12\/02\/winterhilfswerk-dzielo-pomocy-zimowej\/","title":{"rendered":"Winterhilfswerk. Dzie\u0142o Pomocy Zimowej w propagandowej fotografii"},"content":{"rendered":"\r\n

Jednym z bardziej charakterystycznych element\u00f3w \u017cycia codziennego w III Rzeszy by\u0142y kwesty uliczne na Dzie\u0142o Pomocy Zimowej (Winterhilfswerk, <\/em>WHW). By\u0142a to og\u00f3lnokrajowa akcja charytatywna na rzecz potrzebuj\u0105cych zainicjowana w 1933 r. i nadzorowana przez Narodowosocjalistyczn\u0105 Ludow\u0105 Opiek\u0119 Spo\u0142eczn\u0105 (Nationalsozialistische Volkswohlfahrt<\/em>).<\/p>\r\n

Zbi\u00f3rki prowadzano ka\u017cdego roku od pa\u017adziernika przez kolejne sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy. W tym czasie na ulicach niemieckich miast i miasteczek pojawiali si\u0119 cz\u0142onkowi partii i innych organizacji z charakterystycznymi puszkami. Prowadzenie zbi\u00f3rek by\u0142o obowi\u0105zkiem m\u0142odych ludzi z Hitlerjugend<\/em> oraz Zwi\u0105zku Niemieckich Dziewcz\u0105t. Pomoc\u0105 s\u0142u\u017cyli im wysocy funkcjonariusze partyjni oraz cz\u0142onkowie r\u00f3\u017cnych nazistowskich formacji, w tym SS i Narodowosocjalistycznego Korpusu Motorowego (NSKK). Kulminacyjny punkt kampanii stanowi\u0142 \u201eDzie\u0144 Solidarno\u015bci Narodowej\u201d, przypadaj\u0105cy w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 grudnia. Na ulicach Berlina datki zbierali w\u00f3wczas czo\u0142owi nazi\u015bci, jak r\u00f3wnie\u017c popularni aktorzy, muzycy czy te\u017c bohaterowie wojenni. Jak donosi\u0142a berli\u0144ska prasa, do Hermanna G\u00f6ringa, kt\u00f3ry kwestowa\u0142 na Unter den Linden, ustawia\u0142y si\u0119 kolejki, a \u201ekobiety mdla\u0142y, usi\u0142uj\u0105c dosta\u0107 si\u0119 do puszek\u201d. Zaanga\u017cowanie znanych z \u017cycia politycznego osobisto\u015bci sprawia\u0142o, \u017ce w 1938 r. tylko w samym Berlinie w ci\u0105gu dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 godziny zebrano ponad milion marek.<\/p>\r\n

Propaganda przedstawia\u0142a t\u0119 masow\u0105 kampani\u0119 jako przyk\u0142ad istnienia narodowosocjalistycznej wsp\u00f3lnoty narodowej (Volksgemeinschaft<\/em>). I rzeczywi\u015bcie \u00f3w \u201esocjalizm czynu\u201d cieszy\u0142 si\u0119 niema\u0142ym poparciem w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w. W 1943 r. Pomoc Zimowa zgromadzi\u0142a 1,6 mld marek. \u015arodki te wykorzystywane by\u0142y na pomoc socjaln\u0105, w ramach kt\u00f3rej kupowano potrzebuj\u0105cym np. w\u0119giel. Z czasem jednak \u2013 zw\u0142aszcza po 1939 r. \u2013 przeznaczano je na zbrojenia. To w\u0142a\u015bnie pod has\u0142em Pomocy Zimowej zbierano odzie\u017c dla \u017co\u0142nierzy na froncie wschodnim. St\u0105d te\u017c rozwijano niekiedy skr\u00f3t WHW jako Waffenhilfswerk<\/em>, czyli Dzie\u0142o Pomocy Zbrojnej.<\/p>\r\n

Ka\u017cdy darczy\u0144ca w podzi\u0119ce otrzymywa\u0142 odznaki Pomocy Zimowej, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o przypi\u0105\u0107 w widocznym miejscu, co z kolei wymusza\u0142o masowe uczestnictwo w akcji. Na plastikowych odznakach, kt\u00f3re by\u0142y przez wielu kolekcjonowane, widnia\u0142y przer\u00f3\u017cne rysunki, jak np. wizerunki miast niemieckich, portrety filozof\u00f3w, kompozytor\u00f3w itp. Jak podaje Peter Fritzsche w ksi\u0105\u017cce \u201e\u017bycie i \u015bmier\u0107 w Trzeciej Rzeszy\u201d, podczas kampanii z lat 1938-1939 wyprodukowano a\u017c 170 mln sztuk odznak Pomocy Zimowej. Zreszt\u0105 wzrastaj\u0105cy popyt na nie o\u017cywi\u0142 znacz\u0105co niemiecki przemys\u0142 zabawkarski.<\/p>\r\n

Bezpo\u015brednio z Dzie\u0142em Pomocy Zimowej powi\u0105zana by\u0142a comiesi\u0119czna akcja Eintopfsonntag<\/em>, czyli \u201ejednogarnkowa niedziela\u201d. Idea tej inicjatywy polega\u0142a na tym, aby ka\u017cdej pierwszej niedzieli miesi\u0105ca w okresie od pa\u017adziernika do marca przygotowywa\u0107 prosty, jednogarnkowy posi\u0142ek, kt\u00f3rego koszt nie powinien przekracza 0,5 marki na osob\u0119 w rodzinie. Tego dnia w mieszkaniach zjawiali si\u0119 cz\u0142onkowie partii z puszkami Pomocy Zimowej i zbierali \u201ezaoszcz\u0119dzone\u201d fenigi. By\u0142o to te\u017c okazj\u0105 do inwigilacji.<\/p>\r\n

Obie akcje cieszy\u0142y si\u0119 wzgl\u0119dnie du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w, cho\u0107 spotyka\u0142o si\u0119 te\u017c s\u0142owa krytyki. Dotyczy\u0142y one przede wszystkim ich pozornie dobrowolnego, a w rzeczywisto\u015bci przymusowego charakteru. Na Pomoc Zimow\u0105, nazywan\u0105 niekiedy \u201ezorganizowanym rozbojem w bia\u0142y dzie\u0144\u201d, musieli sk\u0142ada\u0107 si\u0119 pracownicy przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych oraz urz\u0119dnicy. Za odm\u00f3wnie wp\u0142aty grozi\u0142y powa\u017cane konsekwencje, a nawet s\u0105d. W systemie powszechnej inwigilacji i donos\u00f3w niespotykana by\u0142a te\u017c odmowa wrzucenia pieni\u0119dzy do puszki.<\/p>\r\n

Podczas wojny Dzie\u0142o Pomocy Zimowej rozszerzono na tereny okupowane. Akcja ta organizowana by\u0142a m.in. w Poznaniu, w\u015br\u00f3d tutejszych Niemc\u00f3w. W Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ zachowa\u0142o si\u0119 kilka niemieckich fotografii dotycz\u0105cych tego wydarzenia, z czego poni\u017cej prezentujemy dziesi\u0119\u0107. Nale\u017cy wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107, i\u017c s\u0105 to fotografie propagandowe, wykonane na potrzeby nazistowskiej prasy i ukazuj\u0105 one pewn\u0105 paraleln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej funkcjonowali Niemcy w Gauhauptstadt Posen<\/em>.<\/p>\r\n

Zbi\u00f3rki na Pomoc Zimow\u0105 organizowano przede wszystkim podczas r\u00f3\u017cnych niemieckich uroczysto\u015bci. Przyk\u0142adowo, w 1940 r. dobr\u0105 okazj\u0105 sta\u0142 si\u0119 Dzie\u0144 Policji Niemieckiej (Tag der Deutschen Polizei<\/em>), obchodzony 18 lutego. W akcj\u0119 zaanga\u017cowani zostali w\u00f3wczas funkcjonariusze Narodowosocjalistycznego Korpusu Motorowego, kwestuj\u0105cy po ulicach miasta z puszkami (fot. 1<\/strong>).<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 1. <\/strong>Zbi\u00f3rka na rzecz WHW przy okazji Dnia Policji Niemieckiej (IZ Dok. IV-170)<\/p>\r\n

Cz\u0119stym udzia\u0142em w akcji wykazywali si\u0119 te\u017c \u017co\u0142nierze Wehrmachtu. 5 lutego 1940 r. odby\u0142 si\u0119 w budynku opery specjalny koncert orkiestry wojskowej, kt\u00f3rego zysk przeznaczono na WHW. Dodatkowo zbierano te\u017c pieni\u0105dze do puszek (fot. 2<\/strong>). Zbi\u00f3rki na rzecz Pomocy Zimowej by\u0142y te\u017c sta\u0142ym elementem odbywaj\u0105cego si\u0119 w marcu Dnia Wehrmachtu (Tag der Wehrmacht<\/em>). W 1940 r. na pl. Wolno\u015bci (Wilhelmplatz<\/em>) wzniesiono prowizoryczny pomnik Dzie\u0142a Pomocy Zimowej (WHW-Mahnmal<\/em>) z napisem \u201eCzy\u0144 sw\u0105 powinno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 zach\u0119ca\u0107 do ofiarno\u015bci. Wida\u0107 go na fot. 3<\/strong>. Podczas obchod\u00f3w tego niemieckiego \u015bwi\u0119ta w niedziel\u0119 17 marca 1940 r. fotografowie uchwycili dwa epizody zwi\u0105zane z WHW. Na pl. Wolno\u015bci funkcjonowa\u0142a polowa kuchnia, kt\u00f3ra rozdawa\u0142a jednogarnkowe dania w my\u015bl idei Eintopfsonntag<\/em> (fot. 4 <\/strong>i 5<\/strong>). Przy okazji zaobserwowa\u0107 mo\u017cna dzieci z odznakami Pomocy Zimowej przypi\u0119tymi do p\u0142aszczy (fot. 6<\/strong>). Jeszcze ciekawsze jest zdj\u0119cie z koszar w Forcie Winiary (Posener Kernwerk, <\/em>obecnie Park Cytadela), na kt\u00f3rym wida\u0107 gauleitera<\/em> Greisera, wrzucaj\u0105cego swoj\u0105 \u201eofiar\u0119\u201d (Winterhilfswerk-Opfer<\/em>, jak relacjonowa\u0142a prasa) do puszki (fot. 7<\/strong>). Zauwa\u017cy\u0107 tutaj mo\u017cna, \u017ce puszki Dzie\u0142a Pomocy Zimowej w Kraju Warty by\u0142y koloru bia\u0142ego i posiada\u0142y napis: \u201eWinter-Hilfswerk des Deutschen Osten\u201d, co odr\u00f3\u017cnia\u0142o je od czerwonych puszek wykorzystywanych w Rzeszy. By\u0107 mo\u017cna chciano w ten spos\u00f3b zaznaczy\u0107 regionaln\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 Kraju Warty. Groteskow\u0105 wr\u0119cz form\u0119 przebra\u0142a zbi\u00f3rka pieni\u0119\u017cna w Dniu Wehrmachtu w 1941 r. Ku rado\u015bci zebranych na Wilhelmplatz<\/em> Niemc\u00f3w jednym z kwestuj\u0105cych by\u0142 m\u0119\u017cczyzna, kursuj\u0105cy na makiecie U-Boota (fot. 8<\/strong>).<\/p>\r\n

\u00a0<\/strong><\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2.<\/strong> Zbi\u00f3rka przed koncertem w operze (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 3.<\/strong> \u201eCzy\u0144 sw\u0105 powinno\u015b\u0107 w Dziele Pomocy Zimowej\u201d. Prowizoryczny pomnik WHW (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4.<\/strong> Polowa kuchnia, promuj\u0105ca ide\u0119 Eintopfsonntag<\/em> (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 5.<\/strong> Konsumpcja Eintopfu<\/em> na pl. Wolno\u015bci (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 6.<\/strong> Dzieci z odznakami Dzie\u0142a Pomocy Zimowej (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 7.<\/strong> Arthur Greiser wrzucaj\u0105cy \u201eofiar\u0119\u201d na rzecz WHW (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 8. <\/strong> Zbi\u00f3rka z makiety U-Boota (IZ Dok. IV-171)<\/p>\r\n

Jeszcze inn\u0105 okazj\u0105 sta\u0142 si\u0119 w roku 1940 Dzie\u0144 Rzemios\u0142a (Tag des Handwerks<\/em>), \u015bwi\u0119towany 31 marca. Tego dnia ulicami Gauhauptstadt Posen<\/em> przemaszerowa\u0142y cechy rzemie\u015blnicze. By\u0142o to dobrym pretekstem do prowadzenia ostatnich w kampanii 1939-1940 kwest na rzecz Pomocy Zimowej. Jednym z kwestuj\u0105cych by\u0142 pies (fot. 9<\/strong>). Cech kowalski wystawi\u0142 transparent g\u0142osz\u0105cy, i\u017c \u201ekowalem losu\u201d ka\u017cdego Niemca jest wsp\u00f3lnota narodowa. Kowale rozdawali te\u017c pami\u0105tkowe podkowy dla darczy\u0144c\u00f3w (fot. 10<\/strong>). Jak donosi\u0142 \u201eOstdeutscher Beobachter\u201d, najwi\u0119kszym zainteresowaniem w\u015br\u00f3d licznych odznak Pomocy Zimowej cieszy\u0142y si\u0119 porcelanowe motylki, a informuj\u0105cy o tym artyku\u0142 prasowy zatytu\u0142owano \u201ePolowanie na motyle\u201d (Schmetterlingsjagd auf WHW Groschen<\/em>, \u201eOstdeustcher Beobachter, numer z 1.04.1940 r.).<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 9.<\/strong> Kwestuj\u0105cy pies z tabliczk\u0105: \u201eProsz\u0119, prosz\u0119 daj mi na Pomoc Zimow\u0105\u201d (IZ Dok. IV-177)<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 10. <\/strong>Cech kowali rozdaje pami\u0105tkowe podkowy za datki na rzecz Pomocy Zimowej (IZ Dok. IV-177)<\/p>\r\n

Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 zbi\u00f3rki na Pomoc Zimow\u0105 organizowane by\u0142y w okupowanym Poznaniu r\u00f3wnie\u017c przy innych okazjach. Z czasem straci\u0142y one jednak sw\u00f3j impet. Kwesti\u0105 otwart\u0105 pozostaje pytanie, jak\u0105 kwot\u0119 udawa\u0142o si\u0119 zebra\u0107 podczas tych zbi\u00f3rek (w relacjach prasowych brak jakichkolwiek wzmianek na ten temat) i czy rzeczywi\u015bcie zebrane pieni\u0105dze trafia\u0142y do potrzebuj\u0105cych, co by\u0142o pierwotnym za\u0142o\u017ceniem Winterhilfswerk<\/em>.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 36\/2022: Winterhilfswerk. Dzie\u0142o Pomocy Zimowej w propagandowej fotografii<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednym z bardziej charakterystycznych element\u00f3w \u017cycia codziennego w III Rzeszy by\u0142y kwesty uliczne na Dzie\u0142o Pomocy Zimowej (Winterhilfswerk, WHW). By\u0142a to og\u00f3lnokrajowa akcja charytatywna na rzecz [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1542,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[22,135,130,10,8],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1531"}],"collection":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1531"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1550,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1531\/revisions\/1550"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}