{"id":20,"date":"2017-02-16T17:39:30","date_gmt":"2017-02-16T16:39:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/pbzzp\/?page_id=20"},"modified":"2026-03-06T11:19:24","modified_gmt":"2026-03-06T10:19:24","slug":"konkursy-pamietnikarskie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/konkursy-pamietnikarskie\/","title":{"rendered":"Konkursy pami\u0119tnikarskie"},"content":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n

Metoda autobiograficzna w socjologii polskiej przed i po II wojnie \u015bwiatowej<\/h1>\n

Inicjatorem i tw\u00f3rc\u0105 metody autobiograficznej w socjologii jest Florian Znaniecki. Pomys\u0142 wykorzystania autobiografii w badaniach socjologicznych przedstawi\u0142 Znaniecki w dziele wydanym wsp\u00f3lnie z\u00a0Williamem I. Thomasem pt. The Polish Peasant in Europe and America<\/em>. Po obj\u0119ciu w 1920 r. na nowo utworzonym po I wojnie \u015bwiatowej Uniwersytecie Pozna\u0144skim katedry filozofii (przekszta\u0142conej jeszcze w tym samym roku na katedr\u0119 socjologii i filozofii kultury) Znaniecki przyst\u0105pi\u0142 do realizacji tego pomys\u0142u, og\u0142aszaj\u0105c w 1921 r. konkurs na \u201e\u017byciorys w\u0142asny robotnika\u201d.<\/em> Da\u0142 tym pocz\u0105tek instytucji pami\u0119tnikarstwa konkursowego stanowi\u0105cej wz\u00f3r praktycznego stosowania metody autobiograficznej w socjologii.<\/strong><\/p>\n

Organizowanie konkurs\u00f3w na pami\u0119tniki w celu uzyskania materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych dla bada\u0144 naukowych stosowane by\u0142o pomy\u015blnie przez socjolog\u00f3w polskich \u2013 dzi\u0119ki sukcesowi metody Znanieckiego, kt\u00f3rym by\u0142 konkurs z 1921 r. \u2013 przez ca\u0142y okres mi\u0119dzywojenny. Wystarczy wspomnie\u0107 najbardziej znane konkursy, jak \u201ePami\u0119tniki ch\u0142op\u00f3w\u201d, \u201ePami\u0119tniki bezrobotnych\u201d, \u201ePami\u0119tniki emigrant\u00f3w\u201d<\/em> organizowane przez Instytut Gospodarstwo Spo\u0142ecznego w Warszawie kierowany przez Ludwika Krzywickiego czy \u201eM\u0142ode pokolenie ch\u0142op\u00f3w\u201d<\/em> J\u00f3zefa Cha\u0142asi\u0144skiego, Dyrektora Pa\u0144stwowego Instytutu Kultury Wsi w Warszawie, by zda\u0107 sobie spraw\u0119 ze znaczenia naukowego i spo\u0142ecznego tych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. W okresie mi\u0119dzywojennym zorganizowano og\u00f3\u0142em 17 publicznych konkurs\u00f3w na pami\u0119tniki, prawie wszystkie przez instytucje naukowe.<\/p>\n

Imponuj\u0105cy rozw\u00f3j pami\u0119tnikarstwa konkursowego dokona\u0142 si\u0119 jednak dopiero po II wojnie \u015bwiatowej. Liczba zorganizowanych konkurs\u00f3w w okresie trzydziestu lat po wojnie dosz\u0142a do ponad tysi\u0105ca. Do ko\u0144ca 1975 r. zarejestrowano w Towarzystwie Przyjaci\u00f3\u0142 Pami\u0119tnikarstwa 1043 konkursy.<\/p>\n

Konkursy pami\u0119tnikarskie w Instytucie Zachodnim<\/h1>\n

Konkurs na pami\u0119tnik osadnika Ziem Odzyskanych z grudnia 1956 r.<\/h2>\n

\"\"<\/a>Pierwszy konkurs na pami\u0119tniki mieszka\u0144c\u00f3w Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych zosta\u0142 og\u0142oszony przez Instytut Zachodni w grudniu 1956 r. Szeroko kolportowana odezwa konkursowa zach\u0119ca\u0142a osadnik\u00f3w rekrutuj\u0105cych si\u0119 z r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych do nadsy\u0142ania wspomnie\u0144 z lat 1945-1956.<\/p>\n

Zbieranie pami\u0119tnik\u00f3w zako\u0144czono w maju 1957 r. Do Instytutu Zachodniego wp\u0142yn\u0119\u0142o w tym czasie 227 prac. Zdaniem Jury 205 z nich spe\u0142nia\u0142o warunki konkursu, za\u015b 34 pami\u0119tniki oceniono jako szczeg\u00f3lnie warto\u015bciowe. Pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w konkursie otrzyma\u0142 Stanis\u0142aw Dulewicz z Dar\u0142owa, dwie r\u00f3wnorz\u0119dne drugie nagrody Fran\u00adciszek Buchtalarz ze Szczecina-D\u0105bie i Franciszek Iwanowski\u00a0 z Barczewa.<\/p>\n

W rezultacie otrzymano obszerny zbi\u00f3r pami\u0119tnik\u00f3w nades\u0142anych od mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztw Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych\u00a0 (4 z woj. katowickiego,\u00a0 9 z opolskiego, 74\u00a0 z wroc\u0142awskiego, 53 z zielono\u00adg\u00f3rskiego, 1 z pozna\u0144skiego, 14 ze szczeci\u0144skiego, 24 z koszali\u0144\u00adskiego, 17 z gda\u0144skiego i 9 z olszty\u0144skiego).<\/p>\n

Tre\u015b\u0107 pami\u0119tnik\u00f3w dotyczy przede wszystkim\u00a0 pocz\u0105tkowego okresu osadnictwa na Ziemiach Zachodnich, czyli lat 1945-1946. Autorami za\u015b by\u0142y przede wszystkim osoby aktywnie zaanga\u017cowane w procesy osadnictwa.<\/p>\n

Wybrane pami\u0119tniki z tego konkursu zosta\u0142y opublikowane m.in. w tomach:<\/p>\n

Z. Dulczewski, A. Kwilecki (red.), Z \u017cycia osadnik\u00f3w na Ziemiach Zachodnich,<\/em> Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1961.
\nZ. Dulczewski, A. Kwilecki (red.), Pami\u0119tniki osadnik\u00f3w Ziem Odzyskanych,<\/em> Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 1963.<\/p>\n

<\/h2>\n

Konkurs na pami\u0119tniki m\u0142odych mieszka\u0144c\u00f3w Ziem Odzyskanych z 1966 r.<\/h2>\n

\"\"<\/a>W latach 60. XX w. doceniaj\u0105c rol\u0119 m\u0142odego pokolenia autochton\u00f3w w przemianach spo\u00ad\u0142eczno-kulturowych na Ziemiach Zachodnich, Instytut Zachodni oraz mie\u00adsi\u0119cznik \u201eNurt\u201d<\/em> w Poznaniu podj\u0119\u0142y inicjatyw\u0119 zorganizowania konkursu na pami\u0119tniki m\u0142odzie\u017cy. W marcu 1966 r. og\u0142oszono wsp\u00f3ln\u0105 odezw\u0119 \u201edo m\u0142odego pokolenia Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych\u201d<\/em> zach\u0119caj\u0105c\u0105 ca\u0142\u0105 m\u0142o\u00addzie\u017c urodzon\u0105 na Ziemiach Zachodnich do nadsy\u0142ania opis\u00f3w swego \u017cycia. Wskazywano na potrzeb\u0119 uwzgl\u0119dnienia informacji o miejscowo\u015bci rodzin\u00adnej, \u015brodowisku spo\u0142ecznym, stosunkach rodzinno-s\u0105siedzkich, o szkole i wyborze zawodu, o kontaktach spo\u0142eczno-kulturalnych, udziale w organi\u00adzacjach m\u0142odzie\u017cowych, o pogl\u0105dach, idea\u0142ach i aspiracjach \u017cyciowych. Or\u00adganizatorzy konkursu wyrazili nadziej\u0119, \u017ce m\u0142odzie\u017c przyczyni si\u0119 swym udzia\u0142em w konkursie do \u201estworzenia historycznego wizerunku m\u0142odego pokolenia urodzonego na Ziemiach Zachodnich\u201d. Fragment odezwy brzmia\u0142: \u201eZ \u017cyciorys\u00f3w powstanie dzie\u0142o zbiorowe o \u017cyciu tego pokolenia, o jego pragnieniach i d\u0105\u017ceniach, o jego ziemi ojczystej. Dzie\u0142o to stanowi\u0107 b\u0119dzie wiarygodny, autentyczny dokument\u201d.<\/em><\/p>\n

Ostateczny termin nadsy\u0142ania prac wyznaczono na 31 pa\u017adziernika 1966 r. W wyniku konkursu wp\u0142yn\u0119\u0142o og\u00f3\u0142em 167 wypowiedzi. Uczestnicy konkursu pochodzili ze wszystkich wojew\u00f3dztw Ziem Zachodnich; najliczniej reprezentowany jest Dolny \u015al\u0105sk (woj. wroc\u0142awskie). Ponad 80% uczestnik\u00f3w urodzi\u0142o si\u0119 na Ziemiach Zachodnich. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142a to m\u0142odzie\u017c szkolna (uczniowie starszych klas szk\u00f3\u0142 \u015brednich) oraz studenci.<\/p>\n

Rozstrzygni\u0119cie konkursu nast\u0105pi\u0142o w czerwcu 1967 r. S\u0105d konkursowy, z\u0142o\u017cony w wi\u0119kszo\u015bci z polskich profesor\u00f3w socjologii, uzna\u0142 plon konkursu za bardzo dobry i warto\u015bciowy pod wzgl\u0119dem naukowym, przyznaj\u0105c \u0142\u0105cz\u00adnie 20 nagr\u00f3d i 20 wyr\u00f3\u017cnie\u0144. Na li\u015bcie najlepszych prac znalaz\u0142a si\u0119 blisko jedna czwarta pami\u0119tnik\u00f3w.<\/p>\n

Wybrane pami\u0119tniki z tego konkursu zosta\u0142y opublikowane m.in. w tomie:<\/p>\n

Z. Dulczewski (red.), M\u0142ode pokolenie Ziem Zachodnich. Pami\u0119tniki,<\/em> Instytut Zachodni, Pozna\u0144 1968.<\/p>\n

<\/h2>\n

Konkurs na pami\u0119tniki mieszka\u0144c\u00f3w Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych z 1970 r.<\/h2>\n

\"\"<\/a>Inicjatywa zorganizowania konkursu na pami\u0119tniki z okazji 25-lecia powrotu Ziem Zachodnich do Polski zrodzi\u0142a si\u0119 w wyniku kontakt\u00f3w i dyskusji przedstawicieli Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Pami\u0119tnikarstwa w Warszawie i Instytutu Zachodniego w Poznaniu.<\/p>\n

W wyniku konsultacji przedstawicieli tych instytucji zdecydowano si\u0119 nada\u0107 konkursowi charakter jednej z g\u0142\u00f3wnych imprez organizowanych w ca\u0142ym kraju z okazji 25-lecia odzyskania Ziem Zachodnich. Premier Rz\u0105du PRL J\u00f3zef Cyrankiewicz wyrazi\u0142 zgod\u0119 na obj\u0119cie patronatu nad konkursem.<\/p>\n

Odezwa konkursowa \u2013 szeroko kolportowana w prasie oraz a pomoc\u0105 lotek i plakat\u00f3w \u2013 omawia\u0142a cel konkursu, jego znaczenie naukowe i spo\u0142eczno-polityczne oraz niekt\u00f3re zagadnienia z \u017cycia spo\u0142eczno-kulturalnego ludno\u015bci na Ziemiach Zachodnich szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce organizator\u00f3w. Zwraca\u0142a ona uwag\u0119 na naukowy charakter konkursu, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym zadaniem jest zgromadzenie rzetelnych danych o przeobra\u017ceniach w \u017cyciu ludno\u015bci Ziem Zachodnich, o ich pracy zawodowej, \u017cyciu rodzinnym, sp\u0119dzaniu wolnego czasu, zainteresowaniach spo\u0142eczno-kulturalnych oraz osobistych postawach i pogl\u0105dach na r\u00f3\u017cne problemy, z kt\u00f3rymi spotykaj\u0105 si\u0119 w swoim codziennym \u017cyciu.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na du\u017ce zainteresowanie konkursem podj\u0119to decyzj\u0119 o przed\u0142u\u017ceniu terminu nadsy\u0142ania prac do ko\u0144ca grudnia 1970 r. Wraz z listami zawiadamiaj\u0105cymi o przed\u0142u\u017ceniu terminu rozes\u0142ano do wszystkich zg\u0142oszonych uczestnik\u00f3w specjaln\u0105 ankiet\u0119 dotycz\u0105c\u0105 podstawowych danych spo\u0142eczno-demograficznych uczestnik\u00f3w konkursu.<\/p>\n

Po zamkni\u0119ciu konkursu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na 955 zg\u0142osze\u0144, w terminie do ko\u0144ca grudnia 1970 r.\u00a0 nades\u0142ano 747 prac, kt\u00f3re uznane zosta\u0142y jako spe\u0142niaj\u0105ce warunki konkursu.<\/p>\n

Autorzy prac pochodzili z nast\u0119puj\u0105cych region\u00f3w: z Dolnego \u015al\u0105ska \u2013 227, z Ziemi Lubuskiej \u2013 113, z Opolszczyzny \u2013 91, z Pomorza \u015arodkowego \u2013 33, z Ziemi Szczeci\u0144skiej \u2013 32, z Warmii i Mazur \u2013 17, z Pomorza Gda\u0144skiego \u2013 9 oraz dodatkowo ok. 300 z\u00a0tzw. \u201er\u00f3\u017cnych\u201d<\/em> przypadk\u00f3w (gdzie np. autorzy pami\u0119tnik\u00f3w przebywali w r\u00f3\u017cnych miejscach Ziem Zachodnich).<\/p>\n

Prace Komisji Dokumentacyjnej zosta\u0142y zako\u0144czone 24 kwietnia 1971 r. W tym dniu Komisja Dokumentacyjna przekaza\u0142a Jury Konkursu raport z\u00a0propozycj\u0105 przyznania 74 pracom nagr\u00f3d i wyr\u00f3\u017cnie\u0144. Jury Konkursu dokona\u0142o ono oceny 74 najlepszych prac wyselekcjonowanych przez Komisj\u0119 oraz zadecydowa\u0142o o podziale nagr\u00f3d i wyr\u00f3\u017cnie\u0144. Werdykt w pe\u0142nym brzmieniu jako tekst urz\u0119dowy zosta\u0142 zamieszczony w organie Instytutu Zachodniego \u201ePrzegl\u0105dzie Zachodnim\u201d<\/em> nr 3 z 1971 r.<\/p>\n

Wybrane pami\u0119tniki z tego konkursu zosta\u0142y opublikowane m.in. w tomach:<\/p>\n

Z. Dulczewski (red.), M\u00f3j dom nad Odr\u0105. Pami\u0119tniki i wspomnienia,<\/em> Lubuskie Towarzystwo Kultury, Zielona G\u00f3ra 1976.
\nA. Kotlarska (red.), Pami\u0119tniki mieszka\u0144c\u00f3w Dolnego \u015al\u0105ska,<\/em> Ossolineum, Wroc\u0142aw 1978.
\nZ. Dulczewski (red.), Drugie pokolenie. Wspomnienia mieszka\u0144c\u00f3w zachodnich i p\u00f3\u0142nocnych ziem Polski,<\/em> Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 1978.
\nJ. Leo\u0144ski (red.), Nasza Ziemia. Wspomnienia mieszka\u0144c\u00f3w Pomorza \u015arodkowego,<\/em> Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 1982.
\nJ. Leo\u0144ski, Korzenie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Pami\u0119tniki mieszka\u0144c\u00f3w Opolszczyzny,<\/em> Instytut \u015al\u0105ski, Opole 1986.<\/p>\n

 <\/p>\n

Transkrypcja materia\u0142\u00f3w pami\u0119tnikarskich<\/strong><\/p>\n

W ramach realizacji projektu materia\u0142\u00f3w pami\u0119tnikarskich z trzech konkurs\u00f3w dokonano transkrypcji zawarto\u015bci 961 teczek zawieraj\u0105cych materia\u0142y pami\u0119tnikarskie, uzyskuj\u0105c 26 597 stron transkrypcji. Celem projektu by\u0142\u0105 ochrona oraz szersze udost\u0119pnienie pozostaj\u0105cych w zasobach Instytutu Zachodniego pami\u0119tnik\u00f3w. Dzi\u0119ki tym dzia\u0142aniom ocalono cenne \u015bwiadectwa do rekonstrukcji to\u017csamo\u015bci narodowej i kulturowej na Ziemiach Zachodnich.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy materia\u0142 zawieraj\u0105 teksty z konkurs\u00f3w 1956 r i 1970 r., gdy\u017c pisane by\u0142y one w okresach po prze\u0142omach politycznych, co sk\u0142ania\u0142o autor\u00f3w do szczerych wypowiedzi. Zawieraj\u0105 one wiele krytycznych fakt\u00f3w, uwag i refleksji np. sprawa katy\u0144ska, rzezie na Wo\u0142yniu, wysiedlanie Niemc\u00f3w, grabie\u017ce i gwa\u0142ty \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, nieprawid\u0142owo\u015bci w dzia\u0142aniu polskiej administracji, itp. Z tego wzgl\u0119du cenzura uniemo\u017cliwia\u0142a ich publikacj\u0119. By\u0142y to zatem materia\u0142y niedost\u0119pne i w znacznej mierze niewykorzystane. Dost\u0119p do ca\u0142ego zbioru mia\u0142o nieliczne grono badaczy z Polski, a po 1989 r. tak\u017ce z Niemiec. Od lat zainteresowanie tymi materia\u0142ami nie s\u0142abnie. S\u0105 one interesuj\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em dla kulturoznawc\u00f3w, etnolog\u00f3w, historyk\u00f3w oraz socjolog\u00f3w. Niestety ich pe\u0142ne wykorzystanie jako cennych \u017ar\u00f3de\u0142 informacji nie by\u0142o mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na ich post\u0119puj\u0105ce niszczenie. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tekst\u00f3w to r\u0119kopisy niemo\u017cliwe by\u0142y tak\u017ce pog\u0142\u0119bione nad nimi z u\u017cyciem nowoczesnych technik analizy komputerowej (np. narz\u0119dzi analizy jako\u015bciowej i semantycznej).<\/p>\n

Dost\u0119p do transkrypcji pami\u0119tnik\u00f3w mo\u017cliwy jest w bibliotece Instytutu Zachodniego w Poznaniu po uprzednim um\u00f3wieniu terminu wizyty.<\/p>\n

Dokonano r\u00f3wnie\u017c digitalizacji materia\u0142\u00f3w z Archiwum fotograficznego Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych, zawieraj\u0105cego pozytywy i negatywy zdj\u0119\u0107 \u2013 oko\u0142o 6000 sztuk \u2013 wykonanych w ko\u0144cu lat czterdziestych XX w., kt\u00f3re stanowi\u0105 unikaln\u0105 dokumentacj\u0119 powojennej rzeczywisto\u015bci Ziem Odzyskanych.<\/p>\n

Projekt sfinansowano w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego pod nazw\u0105 \u201eNarodowy Program Rozwoju Humanistyki\u201c w latach 2013-2017.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Metoda autobiograficzna w socjologii polskiej przed i po II wojnie \u015bwiatowej Inicjatorem i tw\u00f3rc\u0105 metody autobiograficznej w socjologii jest Florian Znaniecki. Pomys\u0142 wykorzystania autobiografii w badaniach socjologicznych przedstawi\u0142 Znaniecki w dziele wydanym wsp\u00f3lnie z\u00a0Williamem I. Thomasem pt. The Polish Peasant in Europe and America. Po obj\u0119ciu w 1920 r. na nowo utworzonym po I wojnie \u015bwiatowej Uniwersytecie Pozna\u0144skim katedry […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/20"}],"collection":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/20\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":238,"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/20\/revisions\/238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/podstrony.iz.poznan.pl\/azzip\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}